Kultura

Istorijska retrospektiva grada Trebinja svjedoči da je Trebinje oduvijek važilo za kulturni centar na predijelu današnje Istočne Hercegovine. Bogato kulturno naslijeđe, brojni kulturni i istorijski spomenici, široka kulturna tradicija i savremene kulturne tendencije spajaju se u jedinstvenom ambijentu grada Trebinja, u sve poznatijem Dučićevom zavještanju „Trebinje – grad kulture“.

Kontinuiranim razvojem svega onoga što je generacijama ostavljeno na čuvanje i ulaganjem u moderne oblike kulturnog života, grad Trebinje je i danas prepoznatljivo po svojim brojnim kulturnim sadržajima koji svjedoče o kontinuiranom istorijskom razvoju Trebinja.

Još od vremena kada smo ga nazivali Travunija, pa do danas kada se zove Trebinje, može se reći da je naš grad zadržao duh prošlosti. Dvije velike imperije, Turska i Austrougarska, ostavile su Trebinju vječne podsjetnike na periode kada se grad, uprkos turbulentnim istorijskim tokovima i događajima, očuvao i odolio uticajima vremena i prolaznosti.

Trebinje je danas savremena kulturna zajednica, sa brojnim kulturnim preferencijama popout narodne tradicije, muzike, pozorišta, filma, književnosti i drugog modernog kulturnog stvaralaštva. Sudeći po istraživanjima, kulturne preferencije baziraju se na sintezi tradicionalnih i savremenih kulturnih oblika, gdje se poštuju i cijene svi kulturni tokovi koje smo naslijedili, kao i novi kojima težimo kroz sve češće raslojavanje monokulturne tradicije i uvažavanje multikulturalnog naslijeđa koje nam je u prošlosti povjereno.

U okviru nastojanja da se kulturni život očuva i unaprijedi, u Trebinju se održavaju brojne kulturne manifestacije i svečanosti. Kulturna politika lokalne zajednice, definisana posljednjih godina, otjelovljena kroz brojne manifestacije kulture, daju Trebinju sasvim novu dimenziju. Trebinje je već dugo sredina u kojoj je kultura i duhovna potreba, a u poslednje vrijeme sve više, i zamajac razvoja turizma. Sve to je razlog što se uz Trebinje veže odrednica grada kulture.

“Trebinje – grad kulture” je zamišljen u kontekstu evro-mediteranske kulturne tradicije i svojevrsno je zavještanje Jovana Dučića, jednog od najznačajnijih srpskih pjesnika. Ovaj projekat i identitet grada kao kulturnog i duhovnog centra, upotpunjuju kulturne manifestacije koje prevazilaze regionalni i državni karakter i postaju stjecište umjetnika i kulturnih djelatnika šireg značaja. Prije svega, to su već tradiconalne Trebinjske ljetne svečanosti – manifestacija kulture koja niz godina, od aprila do oktobra, svojim raznovrsnim i visokokvalitetnim sadržajima privlači brojne umjetnike i poklonike umjetnosti.

Tokom poslednje decenije Trebinje je postalo ekonomski, zdravstveni, kulturni, obrazovni, sportski i duhovni centar Istočne Hercegovine. Sliku grada, kao kulturnog, obrazovnog i duhovnog centra regije podupiru mnoge obrazovne ustanove, škole, fakulteti, muzeji, legati, galerije, likovne kolonije, amaterska pozorišta, kulturno-umjetnička društva i mnogobrojne kulturne manifestacije. U Trebinju djeluju tri visokoškolske ustanove: Akademija likovnih umjetnosti, Fakultet za proizvodnju i menadžment i Viša škola za turizam i hotilijerstvo.

Muzej Hercegovine, sa stalnim izložbenim postavkama, brojnim legatima i depoima sa eksponatima neprocjenjive kulturno-istorijske vrijednosti, te stalnim tribinama na kojima se promovišu nova naučna otkrića iz oblasti istorije, arheologije i etnografije, zatim Narodna biblioteka sa Dučićevim legatom, značajnim slikarskim djelima i ličnom piščevom bibliotekom predstavljaju ustanove od izuzetne važnosti i stubove razvoja kulture grada i šire regije.

Spomenici kulture

Trebinje je grad bogate kulturne istorije. Brojni spomenici iz perioda Rimskog carstva, Otomanske i Austrougarske imperije, kao i vjerski objekti danas se mogu pronaći na području grada i okoline.

Među najznačajnijim vjerskim objektima na području grada i njegove okoline izdvaja se Saborna Crkva Preobraženja Gospodnjeg izgrađena 1888. godine koja se nalazi u srcu Trebinja. Nešto noviji vjerski objekat, izgrađen po uzoru na kosovsku Gračanicu, nalazi se na brdu Crkvina. Hercegovačka gračanica, kako je zovu, izgrađena je 2000. godine kao zadužbina Branka i Radmile Tupanjac. Danas su u njoj smješteni posmrtni ostaci trebinjsog pjesnika Jovana Dučića.

Posvećen Uspenju Bogorodice, Manastir Tvdoš je prema dostupnim podacima zadužbina Cara Konstantina, sagrađena u IV vijeku. Kroz dugu istoriju Tvrdoš je nekoliko puta rušen i obnavljan pod naletima raznih imperijalističkih sila. U crkvenom dijelu danas se nalaze ostaci moštiju za koje se pretpostavlja da pripadaju Jeleni Anžujskoj, majci kralja Milutina (1282-1321). Pored toga što je Tvdoš svjedok burne srpske istorije, danas manastir predstavlja duhovno utočište mnogih pravoslavnih vjernika.

Manastir Duži nalazi se na 12 kilometara jugozapadno od Trebinja, a osnovan je 1694. godine. Ovaj manastir bio je sjedište mitropolije u periodu od 1701. do 1777. U manastiru je 1856. otvorena osnovna škola koja je radila sve do Drugog svjetskog rata. Manastir je početkom Drugog svetskog rata otuđen od Crkve, a vraćen je tek 1959. godine. 1998. godine ktitor obnovitelj Milan Pešut obnavlja manastir i manastirski konak.

Pored pomenutih pravoslavnih objekata u Trebinju i neposredno u blizini nalaze se i brojni drugi vjerski objekti. Među najznačajnijim su: Petropavlov manastir, Manastir Zavala, Manastir Dobrićevo, Crkva Sv. Arhangela Mihaila, Crkva Sv Vasilija Tvdoškog i Ostroškog, Crkva Svetog Klimenta.

Bogatoj istoriji i kulturi Trebinja, pored brojnih pravoslavnih objekata, svjedoče i drugi religijski objekti poput Katoličke katedrale i Osman-pašine džamije.

Katolička katedrala posvećena je Rođenju Blažene Djevice Marije. Njena gradnja započeta je 1880. godine, a prva služba održana je 1884. Hiljadugodišnjica postojanja trebinjsko-mrkanske biskupije proslavljena je 1984. godine, kada je crkva proglašena katedralom. Pored katedrale nalazi se i župni dom u kome i danas obitava župnik trebinjski.

Osman-pašina džamija smještena je u Starom gradu nedaleko od gradskih bedema. Sagrađena je 1726. godine po naručenju Osman paše Resulbegovića, a pošto su je gradili dubrovački graditelji džamija sadrži elemente mediteranske arhitekture. Danas ova džamija slovi kao najpoznatija u Hercegovini.

Pored vjerskih objekata, na širem području Trebinja, postoje mnogobrojni kulturni spomenici koji svojim neobičnim izgledom plijene pažnju posjetilaca.

Trebinjski Stari grad nastao je početkom XVIII vijeka na obali rijeke Trebišnjice. Današnji Stari grad – Kastel nastao je od nekadašnjeg trgovačko-zanatskog centra. U Starom gradu, na temeljima rimskog, srednjovjekovnog i turskog grada, izgrađena je austrijska kasarna krajem XIX i početkom XX vijeka. U njoj je smješten Muzej Hercegovine. Nad ulaznom kapijom se nalazio pokretni most, koji je vodio preko hendeka. Kanal je postojao do 1910. godine kad je djelomično zasut a konačno je nestao 1932 godine. Danas, Stari grad u Trebinju predstavlja jednu od atrakcija grada.

Jedan od najstarijih je Arslanagića/Perovića most izgrađen u doba turske okupacije. Smatra se da ga je 1574. godine podigao veliki vezir Mehmed Paša Sokolović, a bio je od izuzetne važnosti jer je predstavljao jedinu sponu između jadranskog primorja i Carigrada. Most je specifičan i po tome što se ne nalazi na prvobitnoj lokaciji na kojoj je izgrađen. Nekada se nalazio 5 km uzvodno od Trebinja, u blizini sednjovjekovnog grada Mičevac, ali zbog izgradnje hidroenergetskog sistema na Trebišnjici most je demontiran i premješten 1970. godine po zahtjevu Zavoda za zaštitu spomenika kulture u današnje naselje Gradina. Od starijih mostova u Trebinju, izdvaja se i Rimski most Vučija na rijeci Sušici, u blizini lastvanskog jezera. U doba Rimljana ovuda je vodio putni pravac iz Dubrovnika za Crnu Goru. Smatra se da današnji most datira od XII vijeka, kao i zanimljive Lastvanse kule.

Kula Bankovića predstavlja jedan od monumentalnih i malo poznatih spomenika naše prošlosti. Nalazi se na periferiji grada, u naselju Gornje Police. Neki smatraju da je kula iz vizantijskog, a neki iz turskog perioda. Uzimajući u obzir da je Mladen, rodonačelnik Brankovića, 1323. godine upravljao Trebinjem, a potom njegov sin Branko (otac Vuka Brankovića), pretpostavlja se da je kula bila njihovo rezidencijalno mjesto.

Pored ovih kulturno-istorijskih spomenika, postoji još i Stari grad Mičevac, koji se nalazi 2 km uzvodno od Trebinja, na desnoj obali Trebišnjice. Ne zna se tačno kada je grad podignut, ali prvi put se spominje 40-tih godina XI vijeka. Po predanju grad je podigao vojvoda Mičeta, po kome je i dobio ime.

Stari grad Klobuk smješten je na putu Trebinje-Nikšić. Pripadao je župi Vrm, a prvi pisani pomen Klobuka datira od 1042. godine. Grad je dominirao nad značajnom komunikacijom koja je povezivala Konavle sa unutrašnjosti.

Austrougarska vojna tvrđava Strač, druga po veličini na Balkanu, nalazi se na samom vrhu brda iznad Trebinja. Izgrađena je za vrijeme austrougarske vladavine, oko 1890.godine. Tvrđava je imala 365 prostorija na 8 spratova. Sve prostorije su bile povezane, a zidovi su bili debeli više od jednog metra. Poslije Drugog svijetskog rata, Strač je pretrpio znatna oštećenja, tako da su danas mnoge prostorije nepristupačne.

Kulturni događaji

Pregled najznačajnijih manifestacija

  • Doček Nove godine – 31. decembar
  • Tradicionalno obilježavanje Badnje večeri – 6. januar
  • Svetosavske svečanosti – 26. i 27. januar
  • Dučićeve dan – 6. i 7. april
  • Međunarodni festival zabavljača za djecu – kraj aprila/početak maja
  • Noć muzeja – 18. maj
  • Zvon zvonke pjesme – Dječiji festival – kraj maja
  • Međunarodna likovna kolonija “Kolo” – početak juna
  • Festival festivala – Festival dramskih amatera (BiH, Srbija, Crna Gora, Makedonija, Hrvatska) – kraj jula
  • Festival mediteranskog i evropskog filma – kraj jula
  • Trebinjska gitarijada – kraj jula
  • Tradicionalna manifestacija na Ublima „Iz ustanka nicaše sloboda“ – prvi vikend u avgustu
  • Internacionalni festival klasične muzike “Music & More Summerfest” – 2. do 14. avgusta
  • Preobraženski koncert povodom Krsne slave grada – 18. do 19. avgusta
  • Filmski kampus – početak septembra
  • Dučićeve večeri poezije – 4. do 6. oktobra

„Kad bi mladost imala filozofiju starca,
ne bi bilo na svetu ni jednog sunčanog dana.“

Jovan Dučić