Trebinje, grad prilika

Trebinje je najjužniji grad Republike Srpske i Bosne i Hercegovine. Nalazi se u dolini rijeke Trebišnjice, na tromeđi BiH, Crne Gore i Hrvatske. Nadmorska visina urbanog dijela grada je oko 275m. Geografska pozicija je 42° 42′ N i 18° 20′ E. Grad se nalazi na značajnoj raskrsnici puteva, udaljen od Dubrovnika 27 km, od Mostara – 115, Banja Luke -360, Nikšića – 70, Podgorice – 120, Herceg Novog – 38, Sarajeva – 230, Beograda – 480 km.

Današnja teritorija grada zauzima prostor od 904 km². Prema posljednjim procjenama, Trebinje ima oko 32 000 stanovnika, od čega više od 75% živi u urbanom dijelu grada. Na teritoriji grada nalaze se i tri granična prelaza: dva sa Crnom Gorom (prema Nikšiću i Herceg Novom) i jedan sa Hrvatskom (prema Dubrovniku).

Područje grada je veoma bogato prirodnim potencijalima (umjerena klima, voda, sunce, vjetar, ljekovito bilje i dr.) koji još uvijek nisu dovoljno iskorišteni. Privreda grada Trebinja se najvećim dijelom oslanja na elektro-energetski sektor i jednim dijelom na prerađivački sektor. Međutim, u posljednje vrijeme, prednost se daje razvoju poljoprivredno-prehrambene proizvodnje, turističke ponude i preduzetništvu u turizmu, pošto u ovim sferama Trebinje ima značajne komparativne prednosti u odnosu na druga mjesta, te nedovoljno iskorištene potencijale.

Bogato kulturno-istorijsko nasljeđe, klima i povoljan geografski položaj su značajno uticali da u projekciji budućnosti razvoja Trebinja turizam zauzme posebno strateško mjesto. Posebnu pažnju brojnih turista, osim starog gradskog jezgra izgrađenog u mediteranskom stilu, privlači park Jovana Dučića i specifičan botanički i ugostiteljski kompleks od šesnaest stoljetnih platana – ljetna bašta. Tu je i vojno utvrđenje s početka 18. vijeka, današnji Stari grad, ili Kastel, sa svojim uskim uličicama, voltovima, kapijama i starinskim kamenim zdanjima, Osman-pašinom džamijom, Muzejom Hercegovine, brojnim kafićima, restoranima i buticima.

Rijeka Trebišnjica, najduža ponornica u Evropi, dijeli Trebinje na dva dijela. Trebišnjica je, prema kazivanju brojnih građana i posjetilaca, rijeka neobične ljepote i čistoće. Na njenoj desnoj obali u Policama, pored Perovića (Arslanagića) mosta, smještena je crkvica kraj koje je sahranjen trebinjski župan Grd. Vlastelin Grd leži pod najstarijim poznatim stećkom u čitavoj BiH. Gradske obale Trebišnjice spajaju tri mosta – dva kamena i jedan betonski. Najstariji je most Perovića (Arslanagića) – djelo neobične arhitektonske vještine i ljepote.

U Trebinju i njegovoj okolini su i neki od najpoznatijih srednjovjekovnih manastira. To su: manastir Svetog Petra i Pavla u Crnču, odnosno Petrovom polju, Zavala na obodu Popovog Polja, Tvrdoš sa sjedištem Zahumsko-hercegovačke i Primorske eparhije, kao i manastir Duži (udeljen 12 km od grada) koji je ranije bio sjedište eparhije, a u 19. vijeku sjedište ustaničkog štaba Luke Vukalovića i Mića Ljubibratića.

U Gradskom parku smješten je Saborni hram Svetog Preobraženja Gospodnjeg. U Mostaćima je značajan kulturno-istorijski spomenik – Crkva Svetog Klimenta. U samom srcu grada nalazi se katolička katedrala, izgrađena početkom 20. vijeka. U dnu Petrovog polja nalazi se Pavlova pećina, svojevrsno stjecište hodočasnika i mjesto gdje je, prema predanju, Sveti Pavle, na svom putu za Rim, jedno vrijeme propovijedao.

Na Crkvini iznad Trebinja nalazi se, po ljepoti već čuvena, Hercegovačka Gračanica – zadužbina Branka Tupanjca, ktitora i izvršitelja Dučićevog testamenta. U ovoj crkvi, prema Dučićevoj želji, počivaju pjesnikovi zemni ostaci. U Popovom polju, u Mrkonjićima, nedaleko od Trebinja, na temeljima rodne kuće svetitelja i čudotvorca Svetog Vasilija Ostroškog i Tvrdoškog stoji novoizgrađeni hram.

U Policama, u Brankovini, nalazi se jedna od najbolje očuvanih srednjovjekovnih kula u Hercegovini – Kula Brankovića, odnosno tvrđava djeda ili oca Vuka Brankovića.

Na putu za Bileću je manastir Dobrićevo, vrijedan spomenik kulture sa freskama koje su, najvjerovatnije, ili djelo posljednjeg velikog vizantijskog živopisca Georgija Mitrofanovića, ili nekog od njegovih najboljih učenika.

Turističku ponudu grada upotpunjuju izletišta nadomak Trebinja – Jazina, Ubla, Lastva, Studenac, te brojni restorani sa ljetnim baštama, hoteli, moteli i drugi smještajni kapaciteti. Značajnu ulogu u promociji Trebinja kao turističkog centra ima Turistička organizacija Trebinje koja je do sada realizovala niz projekata važnih za izgradnju turističkog identiteta Trebinja.

Istorijska retrospektiva Trebinja svjedoči da je grad oduvijek važio za kulturni centar na predijelu današnje Istočne Hercegovine. Bogato kulturno nasljeđe, brojni kulturni i istorijski spomenici, duga tradicija i savremene kulturne tendencije spajaju se u jedinstvenom ambijentu grada, pod okriljem sve poznatijeg Dučićevog zavještanja „Trebinje – grad kulture“.

Trebinje je danas moderna kulturna zajednica, sa brojnim kulturnim preferencijama poput narodne tradicije, muzike, pozorišta, filma, književnosti i drugog umjetničkog stvaralaštva. Kulturni afiniteti se baziraju na sintezi tradicionalnih i savremenih umjetničkih izraza, gdje se poštuju i cijene kulturni tokovi koje smo naslijedili, kao i oni novi kojima težimo kroz sve češće raslojavanje monokulturne tradicije i uvažavanje multikulturalnog nasljeđa koje nam je u prošlosti povjereno.

U okviru nastojanja da se kulturni život očuva i unaprijedi, u Trebinju se održavaju brojne manifestacije i svečanosti. Trebinje je već dugo sredina u kojoj kultura predstavlja duhovnu potrebu, a u posljednje vrijeme je i zamajac razvoja turizma. Sve ovo je razlog što se uz Trebinje danas često veže odrednica grad kulture.

“Trebinje – grad kulture”, zamišljen u kontekstu evro-mediteranske kulturne tradicije, svojevrsno je zavještanje Jovana Dučića, jednog od najznačajnijih srpskih pjesnika. Koncept Trebinja kao grada kulture gradi se na bazi kulturnih manifestacija koje, kao stjecište eminentnih umjetnika, prevazilaze regionalni i državni karakter. Prije svega, to su, već tradiconalne Trebinjske ljetne svečanosti – manifestacija koja već niz godina, od aprila do oktobra, svojim raznovrsnim i visokokvalitetnim sadržajima privlači brojne ljubitelje umjetnosti.

Osim navedenog, Trebinje je i ekonomski, zdravstveni, obrazovni i sportski centar Istočne Hercegovine. Ovdje se nalaze brojne obrazovne ustanove, škole, fakulteti, muzeji, legati, galerije, likovne kolonije, amaterska pozorišta, kulturno-umjetnička i sportska društva. U Trebinju postoje tri visokoškolske ustanove: Akademija likovnih umjetnosti, Fakultet za proizvodnju i menadžment i Viša škola za turizam i hotelijerstvo.